Recensie van Guus van Loenen, Een gids die het ook niet weet. Vijftig levenslessen van Leonard Cohen. Noordbroek-Van Gorcum, 160 blz.

Drie sterren

De schrijver

Guus van Loenen (1954) is theoloog en was ruim 35 jaar geestelijk verzorger in de psychiatrie. Hij schreef eerder onder meer: ‘De ziel onder de arm. Schetsen van spiritueel omgaan met verdriet’ (2001) en ‘Om eer te bewijzen. Afscheidswoorden voor geteisterde mensen’ (2019). Tegenwoordig is hij ‘poortwachter’ (zeg: receptionist) bij klooster Nieuw Sion in Diepenveen. Ook heeft hij inmiddels twee cd’s opgenomen met zelf vertaalde liedjes van Leonard Cohen. Zijn versie van Cohens ‘Love Itself’ valt ook op Youtube te beluisteren.

De thematiek

Van Loenen werd al op z’n vijftiende diep geraakt door de muziek en teksten van de Canadese dichter-zanger Leonard Cohen (1934-2016), die wereldberoemd werd met liedjes als ‘Suzanne’, ‘Hallelujah’ en ‘So Long, Marianne’. Maar begrijpen deed hij ze toen nog niet, de teksten die duidelijk niet voor de gezelligheid waren geschreven. Inmiddels weet hij dat Cohen ons vooral iets wil leren over de diepte van liefde, vergeving, tragiek, lijden en herstel. Waarbij die besefte hoe ontoereikend zijn boodschap is – vandaar de ‘gids die het ook niet weet’ uit de subtitel van dit boek.

Daarin gaat Van Loenen in zijn vijftig favoriete Cohennummers op zoek naar de levensles ervan, waarmee u uw eigen levenspijn kunt onderzoeken. Per liedje bespiegelt hij een emotie of spirituele ervaring waarmee Cohen (en u wellicht ook) heeft geworsteld, zoals imperfectie, verlangen, vrijheid, jaloezie, seksualiteit, troost, suïcidaliteit, vernedering, ego, rouw, gebrokenheid, overgave, obsessie, onthechting en autonomie.

Opvallendste stelling

Theoloog Van Loenen besteedt veel aandacht aan de religieuze kanten van Cohens teksten. Die kwam immers uit een joodse familie (zijn opa was rabbijn), verkeerde in scientology-kringen, werd in 1996 zenmonnik, ging in India in de leer bij een hindoeïstische goeroe en ook Jezus en het kruis duiken geregeld op in zijn liedjes. Daarnaast bestudeerde hij de poëzie van de soefimeester Roemi, aan wie hij zijn beroemde zin ‘There is a crack in everything, that’s how the light gets in’ ontleend heeft. Van Loenen heeft vooral belangstelling voor de mysticus in Cohen en zijn immense verlangen naar (maar ook angst voor) de vereniging met de geliefde en/of God.

Een voorbeeld. Laat ik nou altijd gedacht hebben dat ‘Dance Me to the End of Love’ een feestelijk liedje voor een Joodse bruiloft was, maar Cohen heeft hierover verklaard dat die ‘burning violin’ uit meteen al de eerste zin verwijst naar hoe Joodse musici gedwongen werden onder de rook van de gaskamers en verbrandingsovens viool te spelen. Een ander klassiek wreed-mystiek passiemotief wordt verwoord in ‘Joan of Arc’, waarin Jeanne d’Arc besluit zich als een bruid over te geven aan het vuur van uiteindelijk de brandstapel.

Mooiste zin

Van Loenen is niet de eerste dichter die zich aan een vrije vertaling van Cohens teksten heeft gewaagd (denk aan Remco Campert, Herman van Veen, Jan Rot), maar deze vondst mag er wezen: ‘In mijn niemandsland’ voor ‘In My Secret Life’.

Redenen om dit boek niet te lezen

Wat me brengt bij het zwakste punt van dit boek: de vrijheid van Van Loenens vertalingen. Qua zingbaarheid is er weinig mis met hoe hij daarin het oorspronkelijke ritme en rijm heeft gehandhaafd. Maar dat gaat onnodig vaak ten koste van belangrijke, hoogst betekenisvolle woorden die Cohen zelf zo zorgvuldig gekozen had. Dus waarom staat niet bij elk liedje de complete originele Engelse tekst afgedrukt, zodat we ook zonder internet zelf kunnen beoordelen hoe overtuigend of dubieus Van Loenens verhaal erbij is? Ook zou een chronologische in plaats van een alfabetische volgorde van de liedjes meer inzicht gegeven hebben in Cohens spirituele ontwikkeling.

Redenen om dit boek wel te lezen

‘Een gids die het ook niet weet’ erkent volop de religieus-spirituele betekenis van Cohens nalatenschap, die met de huidige vraag naar aan zingeving en geestelijke verzorging nog altijd springlevend is. En voor wie daar op dit moment nog geen behoefte aan heeft: het boek is een prima aanleiding om eindelijk weer eens goed te luisteren naar Cohens nog altijd indrukwekkende stem.

EEN GEREDIGEERDE VERSIE VAN DEZE RECENSIE VERSCHEEN OP 3 SEPTEMBER 2025 IN