Recensie van Mouhanad Khorchide, Een moslim op weg naar Compostela. Mijn pelgrimstocht. Uit het Duits vertaald door Hilde Keteleer. Otheo, 183 blz.

Vier sterren

De schrijver

Mouhanad Khorchide (1971) groeide op in Saoedi-Arabië, waar zijn uit Palestina gevluchte ouders terecht waren gekomen. Hij studeerde theologie in Beiroet, sociologie in Wenen en is sinds 2010 hoogleraar aan de universiteit van het Duitse Münster, als hoofd van de lerarenopleiding islamitisch godsdienstonderwijs. Zijn onderzoek uit 2009 naar de (on)democratische gezindheid van het islamitische onderwijs in Oostenrijk riep heftige reacties op, bij zowel medewetenschappers als medemoslims. Eerdere boeken van hem met een intrigerende titel: ‘Islam ist Barmherzigkeit’ (2012) en ‘Ohne Judentum kein Islam’ (2025).

De thematiek

In Saoedi-Arabië was hij al twee keer op de voor moslims verplichte pelgrimage naar Mekka geweest, maar in het voorjaar van 2023 besluit workaholic Khorchide in een opwelling zijn eerste weekje vakantie sinds jaren te besteden aan de christelijke bedevaart naar Santiago de Compostela.

Hij heeft nog net tijd een paar wandelschoenen te kopen voor hij verder onwaarschijnlijk onvoorbereid het vliegtuig naar Spanje pakt. Ter plekke zal hij dan wel zien hoeveel rondjes hij rond het graf van de apostel Jakobus moet lopen en welke gebeden hij moet opzeggen. Maar bij de kathedraal blijkt bijna niks te doen, wordt hij voor toerist uitgemaakt en verneemt hij dat je minimaal tien dagen moet hebben gelopen lopen voor je bedevaart telt.

Dus besluit hij tegen het route in naar Sarria te gaan lopen en aantekeningen te maken over zijn ontmoetingen en overpeinzingen onderweg. Zo moet hij heel erg wennen aan de stilte en eenzaamheid, die hij bestrijdt door (hardop) met zichzelf in discussie te gaan over grote zijnsvragen als wie hij eigenlijk is en wat hem op deze aarde te doen staat.

Daarbij is hij ook reuzenieuwsgierig naar de verhalen van tegemoetkomende pelgrims, die onder meer op zoek blijken te zijn naar zichzelf, naar een nieuwe levensvervulling na hun pensioen of ondanks een ernstige handicap dankbaar kunnen terugblikken op hun leven.

Waarbij het hem vooral verbaast (en irriteert) dat vrijwel niemand nog om godsdienstige redenen naar Compostela loopt. Totdat hij bij een groep scholieren ziet dat verantwoordelijkheid voor jezelf en elkaar leren nemen wel degelijk een religieuze dimensie heeft. Eveneens heel leerzaam is een (ingebeeld) gesprek over de vrije wil met een eeuwenoude dikke boom.

Opvallendste stelling

Al die gesprekken geven Khorchide ook mooi de gelegenheid om zijn verlichte visie op de islam uit te dragen. Zo vindt hij dat Europese imams gevoeliger moeten worden voor de dagelijkse realiteit rond homoseksualiteit en interreligieuze huwelijken. Ook voorspelt hij dat het nooit wat zal worden met de democratie in islamitische landen, zolang er niets verandert in de patriarchale familieverhoudingen. Verder wordt deze zoon van Palestijnse vluchtelingen opmerkelijk kwaad als een vooreerst zo sympathieke medepelgrim een fanatieke antisemiet blijkt te zijn.

Mooiste zin

‘Ik gebruik de Camino om op al [mijn] vragen een antwoord te vinden dat voor mij authentiek is. En met authentiek bedoel ik: antwoorden die me niet alleen rationeel overtuigen, maar die ook in mijn hart aankomen, die het raken en me vervullen.’

Redenen om dit boek niet te lezen

Wat meestal begint als een open en geïnteresseerd vraaggesprek, ontaardt nogal eens in een pedant hoorcollege of een platte psychologische diagnose. Ook dwaalt Khorchide soms chaotisch af, herhaalt hij zichzelf geregeld of spreekt hij zichzelf soms tegen.

Redenen om dit boek wel te lezen

Maar wat een fantastisch idee van deze oprecht nieuwsgierige moslim om ook eens op een ‘christelijke’ bedevaart te gaan! Gespeeld naïef? Misschien, maar daardoor bij vlagen ook hilarisch. En met veel oog voor zowel de overeenkomsten als de verschillen tussen de Camino en Mekka, tussen op reis zijn naar jezelf en naar God, tussen persoonlijke zingeving en minutieus uitgevoerde rituelen. Khorchide benoemt daarbij het beste van beide werelden. Hij zou dan ook graag eens een oprecht geïnteresseerde niet-moslim mee willen nemen op de hadj naar Mekka, maar ja, dat is helaas verboden. Maar voor een indruk daarvan kunnen belangstellenden voorlopig goed in dit boek terecht.

EEN GEREDIGEERDE VERSIE VAN DEZE RECENSIE VERSCHEEN OP 7 JANUARI 2026 IN