Recensie van Huub Buijssen, Hoe praat je met een populist? Handleiding voor feestdagen en familiediners. Zwartjes & Labović, 128 blz.

Wel eens meegemaakt? Je bent op een verjaardagsfeestje of familiegebeuren en ineens begint er iemand over asielzoekers en/of moslims en dan niet over hun mogelijk waardevolle bijdrage aan onze samenleving. Wat doe je als dat je tegen de borst stuit? Begin je gauw over iets anders? Of herinner je je opeens dat je morgen vroeg op moet en vertrek je zo snel mogelijk? Of zwijg je demonstratief? Of heb je de statistieken en je argumenten paraat en ga je er dapper tegenin, om de ander van jouw superieure gelijk te overtuigen? Nou, vergeet het maar, dat laatste gaat niet lukken. De hakken gaan alleen nog maar dieper het zand in, vermoedelijk ook bij jou.

Dat is volgens psycholoog Huub Buijssen (1953) in ‘Hoe praat je met een populist?’ niet omdat jij rationeel denkt en je tegenstander vanuit zijn emotionele onderbuik reageert. Bij dit soort politiek beladen meningsverschillen gaat het namelijk nauwelijks om feitelijke (on)waarheden, maar vooral om conflicterende logica’s, identiteiten en waarden. Zoals tussen ‘linkse’ idealen als gelijkheid, zorg voor de zwakkeren en eerlijk delen en ‘rechtse’ waarden als traditie, loyaliteit en gezag, zo betoogde Buijssen al in zijn eerdere boek ‘De psychologie achter populisme’.

Oprechte nieuwsgierigheid

Is er dus geen enkel zinnig gesprek tussen jullie mogelijk? Dat gelukkig ook weer niet, stelt Buijssen gerust. Maar daarvoor moet je wel goed leren (en willen) luisteren en dat is nu eenmaal bijzonder moeilijk. Want dat vraagt een oprechte nieuwsgierigheid naar de persoonlijke verhalen achter andermans emoties en waarden. Niet oordelen. Je eigen mening opschorten. Ouderwets open vragen stellen, doorvragen en regelmatig controleren of je de ander echt begrepen hebt. En hem zeker niet klem willen zetten of ongevraagd advies geven. Verwacht ook niet dat je daarmee aan het eind van de avond gelijk zult krijgen: het is al heel wat als de ander zich gehoord voelt en er een gevoel van verbinding is ontstaan.

Dat klinkt knap soft en toegeeflijk. Eng zelfs. Want wat als je gaat meeleven met je ‘tegenstander’ als je even uit eigen veilige, smetvrije bubbel bent gestapt? Dan heeft Buijssen nog enkele omslachtige tips voor hoe je vanuit die verbinding vervolgens ook je eigen mening, inclusief je twijfels, kunt inbrengen. Succes gegarandeerd? Nee, een gestaalde populist zul je er niet mee bekeren. Maar het biedt wel een redelijke kans op een leerzame dialoog met al die familieleden, vrienden, buren en collega’s die dat (nog) niet zijn.

Een geredigeerde versie van deze bespreking stond op 6 december 2025 in