Een moslim op christelijke bedevaart

Recensie van Mouhanad Khorchide, Een moslim op weg naar Compostela. Mijn pelgrimstocht. Uit het Duits vertaald door Hilde Keteleer. Otheo, 183 blz.

Vier sterren


De schrijver

Mouhanad Khorchide (1971) groeide op in Saoedi-Arabië, waar zijn uit Palestina gevluchte ouders terecht waren gekomen. Hij studeerde theologie in Beiroet, sociologie in Wenen en is sinds 2010 hoogleraar aan de universiteit van het Duitse Münster, als hoofd van de lerarenopleiding islamitisch godsdienstonderwijs. Zijn onderzoek uit 2009 naar de (on)democratische gezindheid van het islamitische onderwijs in Oostenrijk riep heftige reacties op, bij zowel medewetenschappers als medemoslims. Eerdere boeken van hem met een intrigerende titel: ‘Islam ist Barmherzigkeit’ (2012) en ‘Ohne Judentum kein Islam’ (2025). Lees verder

Beste boek 2025: Elselina

Leestip Marja Verbraak, Elselina (1776-1845). Avontuur in het voetspoor van Napoleon. Boom, 295 blz.


De Brabantse dorpsdomineesdochter Elselina Versfelt (1776-1845) trouwde al op haar vijftiende met een vurig patriot, maar ging er vijf jaar later vandoor met een minder saaie Franse generaal, op naar het avontuur en nog meer schandaal. Ze flopte ondanks haar welgevormde blote benen in Parijs als actrice, huwde een graaf, verkleedde zich graag als man en galoppeerde mee in de legers van Napoleon, tot in Moskou toe.

Dat beweerde ze althans rond haar vijftigste in haar memoires, waarmee ze even schatrijk werd. Maar of haar verhalen allemaal waar waren? Historica en biografe Marja Verbraak is er voorbeeldig in geslaagd om de vermoedelijke waarheid te scheiden van de romantische fantasieën van en over deze indertijd beruchte en flamboyante fan van Napoleon.


EEN GEREDIGEERDE VERSIE VAN DEZE LEESTIP VERSCHEEN OP 13 DECEMBER 2025 INlogo Trouw

Beste boek 2025: Kloosterwijsheden

Beste religieboek van 2025: Ana Garriga en Carmen Urbita, Kloosterwijsheden. Een niet bepaald heilig zelfhulpboek. Uit het Engels vertaald door Annemie de Vries. Balans, 335 blz.


Een boek over zes- en zeventiende-eeuwse nonnen, kan het saaier en onsexyer? Nou, niet als Ana Garriga en Carmen Urbita erover schrijven. Deze twee hartsvriendinnen (1989) zwoegden aan een prestigieuze Amerikaanse universiteit op hun proefschriften en vonden daarbij vooral steun bij de ervaringen van kloosterlinges als Teresa van Ávila, Juana Inés de la Cruz en Veronica Giuliani. Hun problemen met vriendschap en liefde, geld en eten, roem en bemoeizieke bazen leken verrassend veel op het hedendaagse gemodder van Garriga en Urbita.

Die gingen vervolgens heerlijk creatief aan de zwier met de levenswijsheden van de ‘it-girls’ van weleer. Geschreven met veel zelfspot, ironie èn respect: aan een retraite op de bank met dit ‘draagbare klooster’ valt heel wat plezier te beleven.


EEN GEREDIGEERDE VERSIE VAN DEZE LEESTIP VERSCHEEN OP 13 DECEMBER 2025 IN

logo Trouw

Praten met een populist

Recensie van Huub Buijssen, Hoe praat je met een populist? Handleiding voor feestdagen en familiediners. Zwartjes & Labović, 128 blz.


Wel eens meegemaakt? Je bent op een verjaardagsfeestje of familiegebeuren en ineens begint er iemand over asielzoekers en/of moslims en dan niet over hun mogelijk waardevolle bijdrage aan onze samenleving. Wat doe je als dat je tegen de borst stuit? Begin je gauw over iets anders? Of herinner je je opeens dat je morgen vroeg op moet en vertrek je zo snel mogelijk? Of zwijg je demonstratief? Of heb je de statistieken en je argumenten paraat en ga je er dapper tegenin, om de ander van jouw superieure gelijk te overtuigen? Nou, vergeet het maar, dat laatste gaat niet lukken. De hakken gaan alleen nog maar dieper het zand in, vermoedelijk ook bij jou. Lees verder

Tachtig jaar Grün

Recensie van Matthias Slunitschek, Anselm Grün. Monnik en mens. De moed om de wereld te veranderen. Uit het Duits vertaald door Hermine Tien. Adveniat, 200 blz.

4 sterren


De schrijver

Uitgever Matthias Slunitschek (1985) studeerde muziek en Duits in Heidelberg. Hij promoveerde op een negentiende-eeuwse dichter en schreef daarnaast kinderboeken over een varkentje. Ook hielp hij de Japanse jodelaar Takeo Ischi bij het optekenen van diens autobiografie.

De thematiek

Het zal niet veel mensen gebeuren, dat er al tijdens je leven twee biografieën aan je gewijd worden. In 2009 verscheen Freddy Derwahls ‘Het leven van Anselm Grün’ en nu, voor Grüns tachtigste verjaardag, mocht Slunitschek er andermaal mee aan de slag. Centraal staan dit keer Gruns drijfveren en de sporen die hij tot nu toe heeft nagelaten. Lees verder

Wereldwijze nonnen

Recensie van Ana Garriga en Carmen Urbita, Kloosterwijsheden. Een niet bepaald heilig zelfhulpboek. Uit het Engels vertaald door Annemie de Vries. Balans, 335 blz.

Vier sterren


De schrijfsters

Ana Garriga (1989) en Carmen Urbita (idem) kennen elkaar van een promotietraject aan de prestigieuze Amerikaanse Brown-universiteit. Garriga was eerder in Madrid gepromoveerd op de brieven van Teresa van Ávila (1515-1582), de fameuze stichtster van de orde der ongeschoeide karmelieten. Urbita had in Oxford al onderzoek gedaan naar Jeanne des Anges (1602-1665), de moeder-overste van het ursulinenklooster in Loudun, toen daar een epidemie van duivelse bezetenheid uitbrak. Inmiddels zijn ze bff (best friends forever; vriendinnen voor het leven). Met hun proefschriften wilde het lang minder vlotten; wel hebben ze sinds 2020 veel succes met de meer dan zeventig afleveringen van een vrolijke Spaanstalige podcast over de bling bling van de zes- en zeventiende eeuw. Lees verder

De barones van de armen

Recensie van Astrid Schutte, Barones tussen de armen. Spectrum, 320 blz.


Normaal gesproken zou freule Alwine de Vos van Steenwijk (1921-2012) minstens met een baron zijn getrouwd en hem het vereiste nageslacht hebben gebaard. Dan had Astrid Schutte vast nooit haar biografie geschreven. Maar Alwine en de geschiedenis bepaalden anders. Trouwen zou ze bijvoorbeeld nooit: de Duitsers fusilleerden haar verloofde en medeverzetsstrijder Jan. En in 1953 serveerde haar vader vervolgens haar tweede liefde af, omdat die gescheiden en niet van adel was.

Maar ondertussen was Alwine, als een van de eerste Nederlandse vrouwen, wel diplomaat geworden. Ze werkte in Washington, Lissabon, Bonn en Parijs en leek met haar charme, talenkennis, uitstekende manieren en werklust een glanzende carrière tegemoet te gaan. Een ander rebels keerpunt in haar leven: in 1957 werd ze tot woede van haar zeer protestantse vader katholiek. Lees verder

Wilde zwanen en daarna

Recensie van Jung Chang, ‘Vlieg, wilde zwanen. Mijn moeder, China en ik’. Uit het Engels vertaald door Paul Syrier en Ton Heuvelmans. Boekerij, 304 blz.


Hoe verging het Jung Chang en haar moeder na het immense succes van ‘Wilde zwanen’?

Staat ze nog bij u in de boekenkast? Of anders bij uw (groot)ouders? Het kan maar zo, want ‘Wilde zwanen’ van de Chinese schrijfster Jung Chang (1952) was begin jaren negentig een gigantische bestseller. Er werden in ruim veertig verschillende talen meer dan vijftien miljoen exemplaren van verkocht en vermoedelijk achterelkaar uitgelezen. De Nederlandse editie beleefde dit voorjaar zelfs alweer haar drieënzeventigste (!) druk. Lees verder

Grensoverschrijdend verliefd op Japan

Dubbelrecensie van Arlette Kouwenhoven, ‘Brandende ijver. Siebold. De biografie’

(LM Publishers; 384 blz.) en Annejet van der Zijl, ‘De zwevende wereld. De verbonden levens van Franz von Siebold en Kusumoto Ine’ (Hollands Diep; 350 blz.)


Twee ervaren biografen stortten zich op de 19de-eeuwse botanicus Siebold, die de hortensia naar Europa bracht: Arlette Kouwenhoven en Annejet van der Zijl. Van der Zijl heeft daarbij extra veel oog voor zijn oudste, Japanse dochter.

Philipp Franz von Siebold? Wellicht weet u niet meteen wie dat was. Tenzij u bekend bent in Leiden, waar een museum naar hem is genoemd. En wie van tuinieren houdt, weet misschien dat Siebold (1796-1866) onder meer de hortensia, de blauwe regen en de hosta naar Europa heeft gebracht, plus helaas ook die vermaledijde duizendknoop. Maar verder?

Toch kent in Japan elk schoolkind zijn naam en is buiten Nederland veel over hem geschreven. Daaruit blijkt dat hij niet onderdeed voor de grote ontdekkingsreiziger van zijn tijd, Alexander von Humboldt (1769-1859) – dat vond Siebold zelf trouwens ook. Maar nog los van zijn verdiensten als natuurvorser, verzamelaar en etnograaf: zijn levensloop is absoluut een dik boek waard. Lees verder

De mystieke levenslessen van Leonard Cohen

Recensie van Guus van Loenen, Een gids die het ook niet weet. Vijftig levenslessen van Leonard Cohen. Noordbroek-Van Gorcum, 160 blz.

Drie sterren


De schrijver

Guus van Loenen (1954) is theoloog en was ruim 35 jaar geestelijk verzorger in de psychiatrie. Hij schreef eerder onder meer: ‘De ziel onder de arm. Schetsen van spiritueel omgaan met verdriet’ (2001) en ‘Om eer te bewijzen. Afscheidswoorden voor geteisterde mensen’ (2019). Tegenwoordig is hij ‘poortwachter’ (zeg: receptionist) bij klooster Nieuw Sion in Diepenveen. Ook heeft hij inmiddels twee cd’s opgenomen met zelf vertaalde liedjes van Leonard Cohen. Zijn versie van Cohens ‘Love Itself’ valt ook op Youtube te beluisteren. Lees verder